INTELIGENCJA RELACYJNA

W tym roku wychodzimy z propozycją tematu rocznego w oparciu o współpracę z osobami studiującymi w Pracowni. Studiujący przygotowali zestaw pytań mapujących, jakie poszukiwania są dla nich ważne w tym momencie. Zebrane pytania pogrupowaliśmy, tworząc grupy zagadnień, w ramach których będziemy poruszać się w tym roku akademickim.

Zestaw dla I roku Sztuk wizualnych i edukacji kulturowej:

1. W SIECIACH ŻYCIA – O GRANICACH I RELACJACH

Człowiek – natura – technologia – współistnienie

Pytanie przewodnie: Czy możemy na nowo zdefiniować nasze miejsce w świecie, uznając, że jesteśmy częścią złożonej sieci relacji, a nie jej centrum?

Temat porusza problem oddzielenia człowieka od natury, ale także możliwości budowania nowych relacji z innymi organizmami, środowiskiem i technologią. Zachęca do spojrzenia na świat jako na dynamiczną sieć współzależności, w której granice między tym, co ludzkie i nieludzkie, naturalne i sztuczne, biologiczne i technologiczne, stają się coraz mniej wyraźne.

Pytania studentów, które wpisują się w ten temat:

• Czy separacja człowieka od natury i innych organizmów szkodzi środowisku i nam samym?
• Czy można mieć połączenie z innymi organizmami?
• Czy antropomorfizacja organizmów utrudnia nam ich zrozumienie i akceptację?
• Jak natura radzi sobie w świecie coraz bardziej zawładniętym przez człowieka?
• Czy człowiek w erze rozwoju cywilizacyjnego jest w stanie żyć w zgodzie z naturą?
• Czy istnieją miejsca, w których zapuściliśmy korzenie?

Możliwe kierunki projektów artystyczno-badawczych: komunikacja międzygatunkowa, inteligencja zbiorowa, symbioza, sieci biologiczne i cyfrowe, bioart, ekologia sensoryczna, sztuka interaktywna, wizualizacja niewidzialnych relacji, posthumanizm.

2. PRZEPROGRAMOWANI? – CZŁOWIEK W ŚWIECIE ZMIENIAJĄCYCH SIĘ RZECZYWISTOŚCI

Mózg – świadomość – technologia – tożsamość

Pytanie przewodnie: Czy technologie, które tworzymy, zmieniają nas szybciej, niż jesteśmy w stanie zrozumieć samych siebie?

Temat koncentruje się na przemianach ludzkiego doświadczenia w świecie intensywnego rozwoju technologii cyfrowych, sztucznej inteligencji i neurotechnologii. Stawia pytania o granice adaptacji ludzkiego mózgu, mechanizmy percepcji, pamięci i emocji, a także o wpływ środowiska technologicznego na nasze relacje, poczucie rzeczywistości i dobrostan.

Istotnym aspektem jest napięcie między biologiczną ewolucją człowieka a gwałtownym przyspieszeniem zmian cywilizacyjnych.

Pytania studentów, które wpisują się w ten temat:

• Czy mózg człowieka jest przystosowany do życia we współczesnym świecie?
• Jak internet wpływa na neuroplastyczność mózgu?
• Czy technologia nas dehumanizuje?
• Dlaczego epoka internetu przyniosła samotność zamiast jednoczenia się?
• Czy nasze sieci muszą wpływać na nas samych negatywnie?
• Dlaczego mechanizmy mózgu służące przetrwaniu mogą pogarszać jakość naszego życia?
• Czy marzenia senne pełnią istotną funkcję ewolucyjną i biologiczną?

Możliwe kierunki projektów artystyczno-badawczych: neuroart, percepcja i iluzja, sztuczna inteligencja, cyfrowa tożsamość, neuroplastyczność, rzeczywistości wirtualne, emocje i algorytmy, eksperymenty sensoryczne, relacje człowiek–maszyna.

3. POZA SYSTEMEM? – W POSZUKIWANIU INNYCH MOŻLIWYCH ŚWIATÓW

Wartości – konsumpcja – etyka – wyobraźnia przyszłości

Pytanie przewodnie: Czy potrafimy wyobrazić sobie i stworzyć świat oparty na innych wartościach niż konsumpcja, konkurencja i nieustanny wzrost?

Temat dotyczy krytycznego spojrzenia na współczesne modele społeczne, ekonomiczne i kulturowe, a jednocześnie otwiera pole do spekulatywnego projektowania alternatywnych przyszłości.

Punktem wyjścia jest pytanie, czy jesteśmy jedynie uczestnikami i produktami istniejących systemów, czy też możemy je aktywnie przekształcać. Szczególnie interesująca jest tutaj rola sztuki jako przestrzeni do eksperymentowania z nowymi wartościami, relacjami społecznymi i formami życia.

Pytania studentów, które wpisują się w ten temat:

• Czy zostanie coś prawdziwego w świecie, w którym wszystko staje się towarem?
• Czy w świecie nadmiaru przedmiotów materialnych to, co niematerialne, zyskuje na wartości?
• Czy można stworzyć świat bez pogoni za wyzyskiem i zyskiem?
• Czy naprawdę żyjemy, czy tylko konsumujemy obrazy tego, jak życie powinno wyglądać?
• Czy można żyć etycznie w nieetycznym świecie?
• Czy działania jednostki są nieznaczące w obliczu nieszczęścia?
• Jak możemy żyć bardziej jakościowo i szczęśliwie?

Możliwe kierunki projektów artystyczno-badawczych: speculative design, krytyka konsumpcjonizmu, utopie i dystopie, alternatywne ekonomie, nowe rytuały i mity, ekologia społeczna, przyszłość wspólnot, sztuka partycypacyjna, projektowanie doświadczeń.

Zestaw dla studiujących w ramach Pracowni Wolnego Wyboru:

SYSTEMY PERCEPCJI. Jak doświadczamy i konstruujemy świat? 

Pytanie przewodnie: Czy doświadczamy rzeczywistości, czy jej interpretacji konstruowanej przez nasze mózgi, ciała, pamięć i technologie?

Temat koncentruje się na mechanizmach kształtujących nasze doświadczenie świata. Punktem wyjścia jest założenie, że percepcja nie jest biernym odbiorem rzeczywistości, lecz aktywnym procesem, w którym uczestniczą pamięć, emocje, zmysły, świadomość i technologie.

Jak pamięć przekształca nasze doświadczenia? Czy istnieje obiektywna rzeczywistość dostępna ludzkim zmysłom? Jak odczuwamy to, czego nie możemy zobaczyć, usłyszeć ani dotknąć? Czy doświadczenia wirtualne mogą być równie realne jak fizyczne?

Temat otwiera również pytania o qualia — subiektywną jakość doświadczenia — oraz o granice ludzkiej percepcji i możliwości jej poszerzania.

Proponowane obszary eksploracji:

• Pamięć i czas — architektura wspomnień, pamięć indywidualna i zbiorowa, neuroplastyczność, subiektywne doświadczanie czasu.
• Emocje i świadomość — lęk, ciekawość, wstręt, fascynacja nieznanym oraz ich wpływ na postrzeganie świata.
• Widzialne i niewidzialne, słyszalne i niesłyszalne — pozorna cisza natury, ukryte światy zmysłowe, komunikacja pozaludzka.
• Rzeczywistość i symulacja — simulacra, światy wirtualne, doświadczenia figitalne, awatary, cyfrowe tożsamości i wirtualny dotyk.
• Percepcja w epoce nadmiaru informacji — przeciążenie bodźcami, szybki przekaz medialny, ekonomia uwagi, wpływ technologii na procesy poznawcze.

Możliwe odniesienia: neuronauka, kognitywistyka, fenomenologia, filozofia umysłu, psychologia percepcji, sound studies, VR/XR, sztuka interaktywna.

FORMY ISTNIENIA. Tożsamość, współzależność i przemiany ludzkiej kondycji

Pytanie przewodnie: Gdzie kończy się człowiek, a zaczyna świat, którego jest częścią?

Temat otwiera refleksję nad biologicznymi, kulturowymi, społecznymi i technologicznymi granicami człowieczeństwa. Pozwala badać zarówno ograniczenia ludzkiego ciała, świadomości i czasu życia, jak i możliwości ich przekraczania dzięki technologiom, relacjom społecznym i współistnieniu z innymi organizmami.

Czy nasza tożsamość kończy się na granicach ciała? Czy cyfrowy awatar może być przedłużeniem naszego „ja”? Kto wyznacza granice tego, co uznajemy za ludzkie, naturalne, obce lub odpychające? Czy człowiek jest autonomiczną jednostką, czy raczej częścią złożonej sieci współzależności? Kto decyduje o wartości naszego czasu i życia?

Słowa kluczowe: tożsamość, technologie, praca, egzystencja i przyszłość człowieka

Poza granicami JA: relacje, wspólnota, empatia, współzależność i tożsamość

Formy istnienia: różnorodność życia, materialność i wirtualność, przemijanie

Człowiek w sieci zależności, relacyjność, ekologia, technologie i społeczne struktury